Blog. Muziek leren, waarom eigenlijk?
Muziek leren, waarom eigenlijk?
Wat gebeurt er eigenlijk wanneer een kind muziek leert? Heeft muziekles alleen te maken met muziek maken, of kan het ook bijdragen aan de ontwikkeling van andere vaardigheden?
Een recente wetenschappelijke studie uit 2025 onderzocht precies deze vraag. De onderzoekers analyseerden tien eerdere studies waarin werd gekeken naar het effect van muziekonderwijs op de executieve functies van kinderen van 3 tot 6 jaar.
Executieve functies zijn vaardigheden die kinderen helpen om hun gedrag en gedachten te sturen. Denk bijvoorbeeld aan aandacht en impulscontrole, werkgeheugen en cognitieve flexibiliteit: het vermogen om van strategie te veranderen of zich aan te passen aan een nieuwe situatie.
De onderzoekers vonden dat kinderen die muziekonderwijs kregen gemiddeld beter scoorden op drie van deze gebieden:
- impulscontrole – even kunnen wachten, luisteren en niet meteen reageren;
- werkgeheugen – informatie tijdelijk onthouden en ermee kunnen werken;
- cognitieve flexibiliteit – kunnen schakelen tussen verschillende opdrachten of manieren van denken.
Interessant is dat het niet alleen gaat om of een kind muziek maakt, maar ook om hoe regelmatig en hoe lang. In verschillende analyses werden betere resultaten gevonden bij muziekactiviteiten die gedurende minimaal twaalf weken werden aangeboden.
Muziek is meer dan een instrument leren
Wanneer een kind een instrument leert bespelen, gebeurt er tegelijkertijd van alles. Het kind moet luisteren, onthouden, kijken, bewegen, anticiperen en voortdurend kleine beslissingen nemen. Een ritme moet worden gevolgd, een melodie onthouden en de beweging van handen en vingers moet worden gecoördineerd.
Maar misschien nog belangrijker: muziek leren is een actief en creatief proces.
Een kind leert niet alleen een aantal noten spelen. Het leert luisteren naar anderen, samenwerken, fouten maken en opnieuw proberen. Het leert aandachtig te zijn en stap voor stap vooruitgang te boeken.
Dat betekent overigens niet dat we moeten zeggen dat muziekles automatisch een kind “slimmer” maakt. Wetenschappelijk onderzoek naar de bredere effecten van muziekonderwijs is genuanceerder. Het is daarom beter om te spreken over mogelijke en aangetoonde effecten op specifieke vaardigheden dan over een algemene verhoging van intelligentie.
Muziek leren heeft dus niet alleen waarde omdat een kind uiteindelijk een instrument kan bespelen. Het leerproces zelf is waardevol.
Bron: Y. Lu, L. Shi & A. F. Musib (2025), Effects of music training on executive functions in preschool children aged 3–6 years: systematic review and meta-analysis, Frontiers in Psychology.
Lees het volledige wetenschappelijke artikel (Engels)
==========================================
Hekel aan muziekles
Je kind oefent nooit op zijn gitaar of de piano, moet je hem van de muziekles afhalen?
Illustratie Claudie de Cleen
Lekker hypocriet: ik koester een klein muziektrauma vanwege de duffe pianolessen die ik vroeger moest volgen (en de ruzies over het verplichte oefenhalfuurtje), maar blaat nu iedereen na dat ‘noten lezen zo belangrijk is’ en dat mijn kinderen dus zeker een instrument gaan leren spelen. Hoe lang moet je je kind aanmoedigen door te gaan met muziekles als hij of zij er een pesthekel aan heeft?
Wat zeggen de deskundigen?
Er zijn meerdere onderzoeken die aantonen dat je bij kinderen een duidelijke verbetering ziet van het IQ als ze langere tijd muzieklessen hebben gekregen. ‘Je oefent de fijne motoriek, leert noten lezen en ervaart emoties als tederheid’, zegt hoogleraar neuropsychologie Erik Scherder. ‘Al die factoren maken musiceren tot een rijke activiteit, meer dan bijvoorbeeld hockey. Dat is prachtig voor opgroeiende hersenen.’
Wil je al dat prachtigs voor je kroost, dan zul je zelf ook aan de bak moeten. Want zonder aanmoediging lukt het niet, vertelt Scherder. ‘Gemotiveerd zijn is óók een hersenfunctie, en die moet bij jonge mensen nog getraind worden. Het is normaal dat kinderen van 12 jaar willen stoppen met muziekles of sportclubjes. Hun brein is niet in staat te overzien wat de beloning op de lange termijn is. Als vader of moeder functioneer je dus als een soort tijdelijke prefrontale cortex voor je kind. Actief stimuleren dus, net als bij tandenpoetsen.’
‘Muziek is onderdeel van de identiteitsontwikkeling, net als kleding en mediagebruik’, zegt Yvonne van Sark van Youngworks en co-auteur van de boeken Puberbrein Binnenstebuiten en Motivatie Binnenstebuiten. ‘Pubers gaan zich afvragen: hoe wil ik overkomen op anderen?’ Misschien past de hobo opeens niet meer in dat plaatje.
Wat kun je doen?
Probeer te achterhalen waarom je kind geen plezier beleeft aan muziekles, raadt Van Sark aan. ‘Is er misschien geen klik met de docent? Wil je dochter liever leren improviseren of componeren in plaats van stukken uit het hoofd leren spelen?’ Het is fijn als je als ouder beseft én accepteert dat muziek maken méér is dan Für Elise van Beethoven.
‘Mijn oudste is gestopt met cello, maar ontdekte dat een drummer die hij heel gaaf vindt les gaf. Zo’n rolmodel kan helpen. Nu drumt hij, naast het maken van elektronische muziek op de laptop.’
Uiteindelijk wil je dat je kind musiceert uit eigen wil en niet omdat jij er bovenop zit. Hoe wakker je die intrinsieke motivatie aan? ‘Uit onderzoek weten we dat het draait om drie dingen: competentie, dus het gevoel steeds beter te worden, een gevoel van verbondenheid met anderen en autonomie, dus dat je zelf invloed hebt op de muziek die je speelt en wanneer’, zegt Van Sark.
Volgens violist Eva Traa helpt het als je kinderen inspraak geeft in wanneer er op de dag wordt geoefend. ‘Bespreek bij het ontbijt of ze direct na schooltijd of na het avondeten gaan spelen.’ En laat hen zo snel mogelijk samen met leeftijdsgenootjes muziek maken in een orkest of bandje. Traa: ‘Zo wordt het ook een sociale activiteit en kunnen ze zich optrekken aan kinderen die nét wat verder zijn dan zij.’
Probeer het muziek maken vanaf het begin zo veel mogelijk onderdeel te laten zijn van het dagelijks leven. ‘Is oma jarig? Laat je kind ‘als cadeau’ een stukje spelen. Is de Sint in het land en wordt de schoen gezet? Ook daarbij kan muziek gemaakt worden’, vertelt Traa. ‘Bij zulke gelegenheden doet het er niet toe of het een meesterwerk uit vervlogen tijden is, of een stukje dat uit drie tonen bestaat. Het gaat erom dat muziek maken op een positieve manier onderdeel wordt van het gewone leven.’
Helaas is dat bij mij nooit gelukt.
Anna van den Breemer
==========================================
Bron: How Musical Training Affects Cognitive Development, Frontiers in Neuroscience
Wetenschappelijk onderzoek wijst erop dat muziekonderwijs een positieve bijdrage kan leveren aan de ontwikkeling van kinderen. Het leren bespelen van een instrument stimuleert niet alleen muzikale vaardigheden, maar kan ook het geheugen, de concentratie, taalvaardigheid en executieve functies ondersteunen. Daarnaast laat samen muziek maken sociale en emotionele voordelen zien. De onderzoekers benadrukken dat de effecten het grootst zijn wanneer kinderen gemotiveerd zijn en les krijgen in een stimulerende omgeving.
Bron:
Lees het volledige wetenschappelijke artikel (Engels)
==========================================
Please don’t stop the music: A meta-analysis of the cognitive and academic benefits of instrumental musical training in childhood and adolescence
Abstract
An extensive literature has investigated the impact of musical training on cognitive skills and academic achievement in children and adolescents. However, most of the studies have relied on cross-sectional designs, which makes it impossible to elucidate whether the observed differences are a consequence of the engagement in musical activities. Previous meta-analyses with longitudinal studies have also found inconsistent results, possibly due to their reliance on vague definitions of musical training. In addition, more evidence has appeared in recent years. The current meta-analysis investigates the impact of early programs that involve learning to play musical instruments on cognitive skills and academic achievement, as previous meta-analyses have not focused on this form of musical training. Following a systematic search, 34 independent samples of children and adolescents were included, with a total of 176 effect sizes and 5998 participants. All the studies had pre-post designs and, at least, one control group. Overall, we found a small but significant benefit (Δ = 0.26) with short-term programs, regardless of whether they were randomized or not. In addition, a small advantage at baseline was observed in studies with self-selection (pre = 0.28), indicating that participants who had the opportunity to select the activity consistently showed a slightly superior performance prior to the beginning of the intervention. Our findings support a nature and nurture approach to the relationship between instrumental training and cognitive skills. Nevertheless, evidence from well-conducted studies is still scarce and more studies are necessary to reach firmer conclusions.
Complete article:
==========================================
